Η επιστολή που ακολουθεί έχει γραφεί τον Αύγουστο του έτους 1943 από τον Νικόλαο Σταυρακάκη, ή Αερο-πόρο, Αναπληρωτή αρχηγό της Ανταρτικής Ομάδας Ανωγείων Μυλοποτάμου Κρήτης και Γενικό Γραμματέα της Οργάνωσης. Βρίσκεται στο αρχείο της Οργάνωσης στον φάκελλο 1983 με α/α ...

Ο Νικόλαος Γ. Σταυρακάκης  γεννήθηκε στα Ανώγεια Μυλοποτάμου Ρεθύμνης το Δεκέμβριο του 1897. Γονείς του ήσαν ο Γεώργιος Βασιλείου Σταυρακάκης (Βασιλογιώργης) και η Ειρήνη Κ. Δραμουντάνη. Γυναίκα του η Μαρία Κ. Σκουλά, με την οποία απέκτησαν έξι παιδιά. Φοίτησε μέχρι την πρώτη τάξη του Σχολαρχείου.

Στρατεύθηκε τον Αύγουστο του 1917 και κατατάχθηκε στο νεοσύστατο όπλο της Αεροπορίας -ήταν ο πρώτος Ανωγειανός- εξ ου και το προσωνύμιο "Αεροπόρος". Το Σεπτέμβριο του 1919 ονομάστηκε μηχανικός αεροπλά-νων β΄τάξεως. Απολύθηκε το Νοέμβριο του 1923.

Στη διάρκεια της θητείας του είχε την ευκαιρία να διευρύνει ακόμη περισσότερο τους πνευματικούς του ορίζοντες, να καλλιεργήσει το πνεύμα τον φιλελεύθερο χαρακτήρα του και να μπολιαστεί από τις νέες ιδέες της εποχής.

Επιστρέφοντας στην γενέτειρα του δεν άργησε να διακριθεί στον κοινωνικό και πολι-τικό τομέα.

Τον Μάιο του 1941, ως πρόεδρος της Κοινότητας Ανωγείων κλήθηκε από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Νομού Ρεθύμνης να αναλάβει την συγκρότηση Τμήματος Πολιτοφυλακής στην περιοχή Άνω Μυλοποτάμου, εντολή που που έφερε εις πέρας με επιτυχία. Λίγες μέρες αργότερα κατά την πτώση των Γερμανών αλεξιπτωτιστών στην περιοχή του Ρεθύμνου, έλαβε μέρος με την Πολιτοφυλακή στη Μάχη του Λατζιμά.

Προσυπέγραψε στις 15-8-1941 το πρακτικό ίδρυσης της Επιτροπής Εθνικής Απελευ-θερωτικής Δράσεως (ΕΕΑΔ), της πρώτης αντιστασιακής Οργάνωσης στην Κρήτη. Υ-πήρξε ιδρυτικό μέλος της Ανταρτικής Ομάδας Ανωγείων (ΑΟΑ), της οποίας διετέλεσε Αναπληρωτής Αρχηγός και Γραμματέας.

Στην Κατοχή έλαβε μέρος σε όλες τις αντιστασιακές δράσεις και μάχες και ήταν Αρ-χηγός του ανωγειανού αποσπάσματος που έκανε "το σοβαρότερον επιθετικόν εγχεί-ρημα Κρήτης", το σαμποτάζ της Δαμάστας.

Διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο κατά το πρώτο κρίσιμο 48ωρο στην απαγωγή του Γερ-μανού στρατηγού Κράιπε, κατά το οποίο είχε την ευθύνη της μεταφοράς του στρατηγού στο λημέρι της Ομάδας στον Ψηλορείτη

 Ήταν αρχηγός της Β΄Ανταρτικής Ομάδας Ανωγείων, ομάδας 89 ανταρτών που ο ίδιος συγκρότησε, με πρώτη αποστολή την εμπέδωση της τάξης στη επαρχία Μυλοποτάμου, την οποία περάτωσε εντός 15νθημέρου με επι-τυχία και αναίμακτα.

Είχε ευρεία εγκυκλοπαιδική μόρφωση, ευφράδεια και πειθώ και ήταν γνωστός για την στωικότητα και ψυχραι-μία του.

Διακρινόταν για το ανήσυχο πνεύμα, τη δίψα για μάθηση και το ανοικτό μυαλό του, ιδιότητες που από τα νεα-νικά του χρόνια ακονίστηκαν στα κοφτερά χαράκια του Ψηλορείτη, στη σκιά της μυθικής "Σπηλιάρας".

Αυτό όμως που τον ξεχώριζε ήταν το χάρισμα να επικοινωνεί, να ενσυναισθάνεται, να συμμετέχει και να προ-σφέρεται με μοναδική ανιδιοτέλεια.

Πάντα πρότασσε το κοινό συμφέρον, γεγονός που το απέδειξε με τους αγώνες, τη δράση του στα χρόνια της Αντίστασης και προπάντων, με τη στάση του στα μετά την κατοχή χρόνια.

Υπήρξε ανιδιοτελής και ενεργός πολίτης σε όλη του τη ζωή.

Πέθανε στο Ηράκλειο τον Αύγουστο του 1973.

Η επιστολή παρατίθεται χωρίς σχόλια, μεταγεγραμμένη και σε φωτοτυπία. Απευθύνεται προς τον Άγγλο Ράλφ Στόκμπριτς, λοχαγό της I.S. ο οποίος μέχρι και την 23-8-1943, βρισκόταν υπό την προστασία της ΑΟΑ στο λη-μέρι της στην Μύθια-Πετραδολάκια. Κύρια καθήκοντα του η συλλογή πληροφοριών. Την αιτία που την προ-κάλεσε δεν κατόρθωσα να εξακριβώσω.

                   Φίλε κ. Λοχαγέ                                                                     14-8-1943

Είχα απόφασιν να μην σας ενοχλήσω πλέον ούτε δι' επιστολής αλλ' ούτε και διά της παρουσίας μου, όσον χρό-νον και αν εμένατε εδώ -εκτός βέβαια μόνον εις περίπτωσιν κινδύνου οπότε θα έπρατα το καθήκον μου- διά τα αίσχη τα οποία εδημιούργησαν εις βάρος μας άνθρωποι ευτελείς του περιβάλλοντος σας και τα οποία ηνέχθητε παραδόξως μέχρι σήμερον.

Ούτε και σήμερον θα σας απασχολούσα δι' αυτά διά τα οποία μόνον ή περιφρόνησις είναι αρκετή, αν δεν μου έ-λεγε ο Γιάννης ότι και σεις ο ίδιος είπατε "εκμεταλευόμεθα το όνομα σας διά να επιβληθώμεν εις την Εθνικήν μας Οργάνωσιν", της οποίας υπήρξαμεν ιδρυταί.

Αναθεωρών προς στιγμήν την απόφασιν μου εθεώρησα καθήκον μου επιβεβλημένον να σας γράψω την παρού-σαν και να εκφράσω την λύπην μου δι'αυτό που φανερώνει την μεγάλην σας αφέλειαν, συνάμα δε να διαμαρ-τυρηθώ με όλην την δύναμιν της ψυχής μου διά την συκοφαντίαν ταύτην, που με ελαφρά συνείδησιν μας απευ-θύνετε. Ουδέποτε τόσον εγώ όσον και ο Γιάννης εξεμεταλεύθημεν τους ξένους διά προσωπικά ζητήματα και συμφέροντα, πολύ δε περισσότερον το όνομα και την θέσιν σας, εις ουδεμίαν περίπτωσιν και ουδέποτε εζητή-σαμεν από κανένα πιστοποιητικά πατριωτισμού και προσωπικής αξίας.

Αυτό πρέπει να το γνωρίζετε σεις καλύτερον παντός άλλου, λόγω της θέσεως σας αφ' ενός και και της πείρας και της ψυχολογίας σας εις το διάστημα των 4 και πλέον μηνών που μας γνωρίσατε αφ' έτέρου, διά να μη πέ-σετε τόσον εύκολα θύμα εις ανθρώπους ταπεινούς οι οποίοι διά του τρόπου τούτου δεν αποβλέπουν εις τίποτε άλλο παρά μόνον εις προσωπικά και ποταπά συμφέροντα. Διά την αποκατάστασιν της θέσεως τόσον της ιδικής σας όσον και της ιδικής μας και προς χάριν της αληθείας επιβάλλεται, όπως εξηγηθήτε σαφέστερον επί του ζητήματος τούτου και μας καθορίσητε πού, πότε, εις ποίους και διατί εκάμαμεν χρήσιν και εκμετάλευσιν του ο-νόματος και της θέσεως σας.

Αφού έπειτα από 4 μηνών συνεργασίαν δεν εσχηματίσατε, αυτό αποδεικνύεται, γνώμην για τον χαρακτήρα μας, επιτρέψατε μου εν ολίγοις και άπαξ να πω ποίοι είμεθα, ποίοι υπήρξαμεν και εις τι αποβλέπομεν.

Αμέσως μετά την εθνικήν μας καταστροφήν εσκέφθημεν ότι επεβάλετο να κινηθώμεν, να οργανωθώμεν και να εργασθώμεν με όλας τας σωματικάς και ψυχικάς  δυνάμεις και με όλα τα μέσα, δι' ένα μόνον σκοπόν, τον σκο-πόν της αποτινάξεως του ζυγού από τον αιμοσταγή κατακτητήν. Δύο μήνες αργότερον εθέταμεν τας βάσεις της εθνικής οργανώσεως με καταστατικάς αρχάς, την απελευθέρωσιν και την προστασίαν του λαού, -εν τω μέτρω βέβαια του δυνατού- από την αχόρταγον βουλιμίαν του μισητού τυράνου και τους βρωμερούς ... των προδοτών, δίχως να έχωμεν σημειωθήτω εκ των άνω...Είχαμεν και έχομεν πλήρη συνείδησιν των κινδύνων που διατρέχομεν ανά πάσαν στιγμήν και των θυσιών και των μνέσων που απαιτούνται διά την διεξαγωγήν ενός τοι-ούτου ανίσου αγώνος. Εν τούτοιε ουδ' επί στιγμήν εδιστάσαμεν, αψηφίσαμεν τους κινδύνους, προθύμως εδέ-χθημεν τας θυσίας, εδιαθέσαμεν και διαθέτωμεν τα μέσα που απητήθησαν διά την οργάνωσιν του λαού, εκρα-τήσαμεν ψηλά το καταρακωμένον τότε πατριωτικόν φρόνημα, δεν ελιποψυχίσαμεν από τας φυλακίσεις, τους τυφεκισμούς, τας λιστείας, τας αρπαγάς και τα μαρτύρια του αιμοσταγούς τυράνου και δεν εδιεφθάρημεν από τα άτιμα και δελεαστικά μέσα της εχθρικής προπαγάνδας.
Αμέσως από τον Αύγουστο του 41 ήλθομεν εις επαφήν με τας υπηρεσίας των Άγγλων και ετέθημεν προθυμώ-τατα εις την διάθεσιν των να μας χρησιμοποιήσουν ούτοι όπως έκρινον, εντελώς ανιδιοτελώς και με κανέναν υπολογισμόν, αψηφούντες τα πάντα κατά τας χαλεπάς εκείνας ημέρας εγκαταλείψαντες σπίτι οικογένειαν και περιουσίαν, φρονούντες ότι αυτό μας επέβαλεν το καθήκον έναντι της σκλαβωμένης μας Πατρίδος. Αποτελέ-σαμεν με τους ανθρώπους μας τους κεντρικούς συνδέσμους της συμμαχικής κατασκοπείας και ηργάσθημεν ψυχικά, εντατικά διά την επιτυχίαν του σκοπού της.
Έχομεν συνείδησιν της θέσεως μας, ως λαού, ως Έθνους, ως ατόμων υποδουλωμένων και διά τούτο διαθέσαμε τα πάντα διά τον ιερόν τούτον αγώνα, η μόνη μας δε λύπη σήμερον είναι ότι δεν έχομεν να διαθέσωμεν τίποτε άλλο παρά μόνον την ζωήν, την οποίαν προθύμως και ευχαρίστως θα διαθέσωμεν.
Ότι είχαμεν ποιός λίγο ποιός πολύ το διαθέσαμεν διά να περιθάλψωμεν τους εναπομείναντας εις την Νήσον ξέ-νους και των υπό του κατακτητού δημιουργουμένων εκάστοτε θυμάτων.
Ποίος ήλθεν προς ημάς και δεν εύρηκε πρόθυμα προστασίαν;
Σεις εστάλητε προς ημάς. Τί εζητήσατε και δεν το είχατε αμέσως; Όλοι με αφοσίωσιν και ζήλον ετέθημε εις την διαταγήν σας. Επιστήμονας, βουλευτάς, αξιωματικούς, ιατρούς, βοσκούς, αγρότας, ανθρώπους τέλος πάσης τάξεως έχομεν κινητοποήσει να σας συνδράμουν και να είναι η υπηρεσία σας από πάσης απόψεως καλυτέρα. Την δευτέραν ημέραν της αφίξεως σας ευρήκατε ότι εζητούσατε για την δουλειά σας στου Γιάννη το σπίτι, δου-λειά στρωμένη, εργασία δύο ετών τακτοποιημένη, τί παράπονον έχετε εναντίον μας και παρετηρήσατε τις προ-άλλες έλλειψιν εμπιστοσύνης προς ημάς εκ μέρους σας; Ήθελα να επιζήσω από την επερχόμενη σύγκρουσιν να σας αποδείξω, ότι δεν αγωνιζόμεθα διά λόγους συμφέροντος και μελλοντικών υπολογισμών. Άλλωστε εις τί θα αποβλέπαμεν ημείς, άνθρωποι του βουνού με δίχως γραμματικήν κατάρτισιν; Να καθέξωμεν θέσεις ίσως; Και δι' αυτών να κάμωμεν εκμεταλευσιν θέσεων και αξιωμάτων; Ασφαλώς όχι. Τότε διατί απεφασίσαμεν τα πάντα διά τον αγώνα όλα διά τον σκοπόν αυτόν; Κινούμενοι μόνον από το τίμιον, το ειλικρινές, το ανιδιοτελές, το αγνόν, το ιδανικόν αίσθημα του πατριωτισμού, ως αντάξιοι απόγονοι ενδόξων προγόνων. Δεν εκάμαμεν ε-πομένως εκμετάλευσιν. Αυτό το γνωρίζετε. Είμεθα μόνον πατριώται και φίλοι σας. Φίλοι ειλικρινείς και ανι-διοτελείς. Φίλοι σας που στας ατυχίας σας πονούμεν και εις τας επιτυχίας χαίρομεν.
Εις αντάλλαγμα δεν εζητήσαμεν τίποτα από εσάς. Και τί θα ζητούσαμεν χρήματα ίσως; Οι ευγενείς αγώνες δεν πληρώνονται με χρυσόν. Ηθέλαμεν μόνον αγαπητέ μου κ. Λοχαγέ ένα λίγο πράγμα ένα ελάχιστον ως αμοιβήν. Αναγνώρισιν εκ μέρους σας των υπηρεσιών τούτων τας οποίας προσφέρομεν ανιδιοτελώς, κάποιαν ηθικήν προστασίαν, που αν μας περιμένει καμία κακή τύχη να μη μας χαρακτηρίσουν κακοποιούς και κλέπτας.
Ποιά είναι η αμοιβή μας εκ μέρους σας δι' όλα αυτά; Έλλειψις εμπιστοσύνης και μία βαρυτάτη κατηγορία ότι εκμεταλευόμεθα την θέσιν και το όνομα σας.
Κύριε λοχαγέ, παρ' όλα ταύτα επιτρέψτε μου να σας βεβαιώσω ότι ουδεμίαν πικρίαν δοκιμάζω και η μόνη μου ευχή είναι να φέρετε εις αίσιον πέρας το βαρύ έργον που σας ανετέθη. Εν τοσούτω σας παρακαλώ να με διαγράψητε από το προσωπικόν της Υπηρεσίας, χωρίς τούτο να εκληφθή ως άρνησις υπηρεσίας, διότι παρά την αποχώρησιν μουεκ του προσωπικού σας, είμαι εις κάθε περίπτωσιν ως και οι άνθρωποί μου εις την διά-θεσιν και τας διαταγάς σας.

Φιλοκώτατα υμέτρος 

Νίκος Σ.

Κάτω από την υπογραφή του Νικολάου Σταυρακάκη, όπως φαίνεται και από την φωτοτυ-πία της επιστολής που ακολουθεί, ο Μιχ. Ξυλούρης σημειώνει ιδιοχείρως:
" Προς τον Άγλο λοχαγό Στο Μπρητζ της Αγλικής αντηκατασκοπίας και σινάμα και ασηρμα-τηστής εις θέση Μίθια περιοχής Ανωγείων".

ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΣΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΝΤΑΡΤΙΚΗ ΟΜΑΣ ΑΝΩΓΕΙΩΝ

Συνοπτική έκθεσις πεπραγμένων 
της Ανεξαρτήτου Ανταρτικής Ομάδος Ανωγείων
και διαμερίσματος Α. Μυλοποτάμου
περιόδου 1041-1945